gevaren van stress

Zie lichamelijke klachten als een uitnodiging om dieper naar jezelf te kijken.

 

Dr. Judith Kocken

In het voorjaar van 2018 is crashte mijn jongste zoon, hij was toen 12 jaar. Het ziektebeeld was akelig want hij had tientallen aanvallen van bewusteloosheid op een dag. Hij had plotse verlammingsverschijnselen, zware paniekaanvallen waarbij hij ons niet meer herkende en zijn ganse lichaam deed pijn. Na twee spoedopnames in het UZ Gent en een weekopname in de pediatrie van het AZ Brugge kregen we enkel te horen, dat hij ‘vluchtte’? Er bestond geen middel voor, enkel therapie. Ik herinner me de spoedarts die mij vroeg: ‘Lukt dit voor jou mevrouw? Probeer je sterk te houden wanneer hij zo’n aanval krijgt’. 

Ik werd naar huis gestuurd met héél veel vragen want wat gebeurde er met mijn kind? We wisten toen al een jaar dat hij de jaren ervoor op school gepest werd en we waren op dat moment op zoek naar een nieuwe school voor hem. Ik kwam gelukkig bij de juiste mensen terecht die mij duidelijk maakten dat dit een gevolg van trauma was, en  dat hij geen bewuste invloed had op alles wat er fysiek gebeurde. Ik hoorde voor het eers over het ‘reptielenbrein’, oeroude systemen…

Als yogadocente en met een onderzoekend karakter ging ik op zoek naar antwoorden, ik wou het begrijpen en ik wou vooral mijn kind gezond en gelukkig zien. 

Mijn kind viel ‘weg’, zo benoemden we het, wegvallen. Het ziet eruit als flauwvallen, maar dat is het niet. In het UZ Gent zagen we tijdens de hersenonderzoeken dat alles gewoon bleef functioneren. Alleen was hij ‘weg’ en de neuroloog benoemde het nog akeliger: ‘playing dead’. Dat oude stuk uit dat brein doet dat omdat hij denkt dat mijn kind in gevaar is. Er zijn dieren die dat ook doen.

Kijk maar even naar dit filmpje:

De impala werd aangevallen en was in levensgevaar. Het brein neemt het over en zet het dier in een bevriezing (playing dead), kijk maar eens wat er verder gebeurt. 

Mijn zoon deed net hetzelfde. Hij viel op alle mogelijke plekken neer en hij hoorde ons niet, voelde ons niet, hij was niet meer bewust aanwezig. Het is heel griezelig om mee te maken. Maar hij was niet in levensgevaar? Dus waarom gebeurde dat dan. 

Het antwoord is TRAUMA. In de therapie werd duidelijk dat Jarno prenataal trauma had (tijdens mijn zwangerschap heb ik zelf trauma ervaren), rouwtrauma na het ernstig ziek worden en overlijden van opa, kort daarop het trauma van de echtscheiding en daarbovenop, wat hem dan ook echt ziek gemaakt heeft, is trauma door de pesters op school. Het was laag op laag op laag. Zijn stresshormonen zijn dus als sinds de zwangerschap hoog geweest en op een bepaald moment zo hoog dat zijn lichaam het overnam. Het mechanisme dat we nodig hebben om ons te beschermen werd overactief bij hem. Elke dag had hij buikpijn om naar school te gaan, elke dag zei hij ‘s ochtends dat hij ijl in zijn hoofd was, soms voelde hij zijn benen niet meer. Maar geen enkele dokter kon ons helpen. Ik kan niet zeggen hoeveel ik met hem tussen het 1ste en 6de leerjaar met hem op spoed gezeten heb. 

Trauma is heel ernstig en kan gevaarlijke vormen aannemen en veel mensen hebben het, daar werd ik me van bewust wanneer we zes maanden wachttijd moesten ondergaan om bij één van de beste traumacentra van ons land te kunnen starten met therapie. In mijn onderzoek naar wat trauma is en wat het doet met het lichaam heb ik zoveel geleerd en kon ik ook de link leggen met chronische aandoeningen zoals auto-immuunziekten. Een dokter die gespecialiseerd is in trauma, Dr. Gabor Mate legt het heel duidelijk uit. (hier de link naar het youtube filmpje).

 

95% van hoe we op situaties reageren hebben we niet in de hand.

Als yogadocente word ik dagelijks geconfronteerd met mensen die “op” zijn. Dan is het vaak al te laat en heeft het lichaam ziektes gekregen die nog moeilijk te herstellen zijn. Zoals bij mijn kind.

Het spreekwoord: “Een gewaarschuwd mens is er twee waard” is hier dan ook van toepassing.

Ik probeer het zo duidelijk mogelijk uit te leggen.

Ik ben geen dokter, geen psycholoog,… maar ik begrijp wel in grote lijnen hoe belangrijk het is dat we ons brein leren te begrijpen. Want het is de dirigent van ons hele lichaam.

De prehistorische mens versus de mens in de 21ste eeuw.

Zonder dat we ons daar van bewust zijn, leeft in ons hoofd nog steeds de oermens, we leven met een stuk brein dat zich gevormd heeft in heel andere tijden dan waarin we nu leven. Maar dat deel van het brein reageert nog steeds hetzelfde als toen.

Dat waren acute gevaren, waarop een adequaat antwoord moest komen om te kunnen overleven: bij honger eten en bij dorst water zoeken, bij koude beschutting en warmte opzoeken, bij hitte voor afkoeling zorgen , bij dreigend gevaar vechten, vluchten (fight-flight) of freezen.

Op al deze uitdagingen leerde de mens een gepast antwoord te vinden. Maar ons oude stresssysteem is niet aangepast aan de moderne stressoren: werkstress, relatieproblemen, trauma, de dagelijkse files, corona… Al die bedreigingen betekenen ‘gevaar’, en dus antwoorden de hersenen telkens met dezelfde gekende oplossing: de fight-flight-respons.

“Ik ben gestrest” is een veelgebruikte uitspraak en beschrijft dat een overbelast leven een effect heeft op de gezondheid, seksuele functies en het voortplantingssysteem, relaties, werkprestatie, fysieke prestatie en het allerbelangrijkste, ons eigenwaarde.

De effecten van stress hebben in ons leven epidemische vormen aangenomen en stress-gerelateerde ziekten zijn een medische specialiteit geworden.

In bepaalde momenten van het leven, die wij ervaren als mijlpalen, zal stress zich tonen en laten voelen. Denk maar aan de geboorte van een kind, een huwelijk, een nieuwe job of het verlies van een geliefde.

Andere momenten zijn het de kleine dingen die ons stress geven wanneer we proberen te jongleren in de vele verantwoordelijkheden van een gezin of een job.

Ongeacht wat de trigger ook is, stress gaat vaak gepaard met één of meerdere negatieve effecten zoals, ongeduld, frustratie, irritatie, boosheid, spierspanning, hoofdpijn, spijsverteringsklachten, slapeloosheid, …

Eén ding is zeker, hoe meer stress we ervaren hoe meer deze effecten er mee samengaan.

Wanneer stress chronisch wordt, dan bouwen de restanten zich in het lichaam op die tot ziekte kunnen lijden. 

In oorsprong begint stress met een fysiologische reactie op wat jouw lichaam en geest als levensbedreigend waarneemt. Bij onze voorouders was deze reactie er wanneer ze zichzelf moesten beschermen tegen de agressie van hongerige dieren.

Bij de moderne mens, zal deze reactie er zijn wanneer er bijvoorbeeld angst is om een job te verliezen, hoge werkdruk of de zorg van een ziek familielid.

Wat de stress ook is, het brein waarschuwt het lichaam dat er gevaar is.

Dit is het antwoord van het lichaam: 

  • De bijnieren die net boven de nieren liggen, zullen bij deze waarschuwing catecholamines (hormonen zoals adrenaline, noradrenaline en dopamine) produceren.
  • Deze adrenaline en noradrenaline hormonen werken in het autonome zenuwstelsel, terwijl het lichaam zich klaarmaakt voor vechten of vluchten.
  • Hartslag, bloeddruk, mentale alertheid en spierspanning neemt hierdoor toe.
  • De adrenaline hormonen veroorzaken een metabolische verandering om energie op te slaan in elke cel, waardoor het lichaam begint te transpireren.
  • Het lichaam sluit op zo’n moment van ‘gevaar’ ook alle systemen af die geen prioriteit zijn in de dringendheid van het moment, inclusief vertering, groei, herstel en voortplanting.

Deze aangepaste reacties zijn positief geweest voor de overleving van het menselijke ras gedurende duizenden jaren.

Een stressvolle situatie was voor onze voorouders iets wat zich snel herstelde. Ze vochten of vluchten, en als ze het overleefden, werd alles weer normaal. De hormonen werden gunstig gebruikt, de bijnieren stopten met stresshormonen te produceren en alle systemen die tijdelijk afgesloten werden werden terug aangezet.

De moderne mens zijn jammer genoeg niet altijd in staat om stress zo direct op te lossen en het resultaat is dat we chronisch gestrest leven.

Steeds reagerend op de vecht – vlucht respons, blijven de bijnieren stress hormonen door het lichaam pompen. Het lichaam zal bij chronische stress geen voordeel halen uit voeding, omdat het spijsverteringssysteem en darmwerking vertraagt worden. Zelfs slaap is onderbroken of moeilijk door deze opgewonden staat.

In een chronisch gestreste conditie, is de levenskwaliteit en misschien ook het leven zelf in gevaar.

De zelfhelende capaciteit van het lichaam is aangetast, een ziekte of verwonding zal geremd worden in het herstel, of er zullen nieuwe aandoeningen ontstaan, inclusief hoge bloeddruk, voortplantingsproblemen, zweren, rugpijn, immuniteitsproblemen en depressie.

Deze condities voegen op zichzelf dan ook weer nieuwe stressreacties toe en er is sprake van een vicieuze cirkel.

 

Stress kan ziek maken, het kan je ernstig ziek maken. En naast stressklachten zoals hoofdpijn, slecht slapen, slechte spijsvertering, kan stress heel rare vormen aannemen zoals bij mijn zoon. Wanneer je onderstaande symptomen hebt is het niet meer vijf voor twaalf… 

 

  • Je hebt verlammingsverschijnselen. Het lukt je bijvoorbeeld niet meer om je benen of armen te bewegen.
  • Je hebt moeite om duidelijk te praten of het lukt je helemaal niet meer om te praten.
  • Delen van je lichaam verkrampen zich plotseling.
  • Je zicht of gehoor wordt plotseling slechter.
  • Je verliest je bewustzijn.
  • Je hebt problemen met slikken.
  • Je hebt last van trillen of stuiptrekkingen.
  • Je lichaam maakt schokkende bewegingen. Wanneer jouw aanval lijkt op een epileptische aanval, wordt dit een psychogene niet-epileptische aanval (PNEA) genoemd.
  • Je bent overgevoelig voor pijn. Zelfs de kleinste aanraking kan jij niet verdragen.

Uiteraard is het belangrijk dat alle klinische onderzoeken gebeuren om ernstige dingen zoals hersen -of andere tumoren, epilepsie, … uitgesloten kunnen worden. Maar als dan eenmaal alles uitgesloten is, en het woord stress valt dan moet je gaan kijken hoe je het best kan geholpen worden.

Eerst en vooral is de oorzaak van stress hetgene wat onderzocht moet worden en daar moet je hulp voor vragen door deskundige therapeuten. Het is een ‘en-en’ verhaal. Ik ken intense verhalen van mensen die heel ziek geworden zijn na intense gebeurtenissen in hun leven. Er kunnen heel veel dingen gebeuren in een mensenleven, dingen waar je geen vat op had. Meestal gebeurden dingen prenataal, bij de geboorte, de eerste weken van een leven, kinder -en schooltijd, hoe je grootgebracht werd, in relaties, op de werkvloer, ongeval, … 

Soms heb je heel veel jaren dingen meegedragen en je ‘sterk’ gehouden, want zijn we dat niet zo geleerd? Emoties tonen is iets waar veel mensen het moeilijk mee hebben. Ik heb hier een filmpje over gemaakt in kader van de online opleiding Yoga Nidra waar ik momenteel aan werk. 

Er zijn heel veel dingen nodig om geholpen te worden van onverklaarbare aandoeningen en ik ga eerlijk zijn, het kost heel veel geld en het vraagt heel veel moed om de ‘donkere stukken’ los te laten. Je kan dit niet zonder professionele hulp van een therapeut, (trauma)psycholoog, rouwtherapeut, … daarnaast is het lichaam/zenuwstelsel leren ontspannen heel belangrijk. Dat kan je doen via relaxatie of restorative yoga, yin yoga, yoganidra lenen zich hiertoe. Dagelijks bewegen, hoe miniem ook, is super belangrijk voor jouw lichaam om een goede doorstroming van hormonen te hebben die het stresssysteem aanmaken. Een goede slaaphygiëne opbouwen, prikkels (bij hoogsenstitieve mensen) vermijden en vooral leren mee omgaan. De juiste voeding volgens jouw klachten. Meditatie/mindfulness leren toepassen. Om de woorden van een beroemde traumatherapeute en holocaust overleefster Edith Eger te gebruiken: ‘Je kiest er nooit voor om slachtoffer te worden, maar je hebt wel een keuze om een slachtoffer te blijven.’ 

Na alles wat ik de afgelopen jaren privé meemaakte en wat ik dagelijks hoor en zie in mijn yogapraktijk, de angstpandemie waar we in leefden door corona, … is het idee geboren om naast mijn yogastudio een praktijk te beginnen waar antwoorden kunnen gevonden worden wanneer men ‘vast’ zit. Het ‘en – en’ verhaal wordt compleet binnen de muren van mijn studio. Puur-Holiste is een praktijk waar veel verschillende therapeuten samenwerken om jou te dragen waar het nodig is. Ieder werkt vanuit zijn/haar specialiteit. Er zullen twee vaste psychologen zijn die elk hun specialisme hebben, een massagetherapeute die gespecialiseerd is voor patiënten met kanker, chronische pijn en ook kinderen daarnaast zijn er wekelijks verschillende groepsmomenten bij boeiende lezingen en workshops rond, perfectionisme, hoogsensitiviteit, mindfulness, burnout, voeding, aromatherapie… en zoveel meer. Check de website om Puur-Holiste te leren kennen.

Puur-Holiste